ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΜΜΕ;

Σύσταση 2003/361/ΕΚ της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 6ης Μαΐου 2003

 Με λίγα λόγια...

Η σύσταση δίνει τα ανώτατα όρια για τον ορισμό των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ).

Tο βασικό κριτήριο για τον ορισμό μιας επιχείρησης ως ΜΜΕ είναι ο αριθμός των απασχολούμενων ατόμων σ' αυτήν και αν είναι κάτω από 250 τότε, υπολογίζουμε και εξετάζουμε αν τo τελευταίο έτος είχε ένα από τα δύο παρακάτω στα δημοσιευμένα στοιχεία της:

  • Κύκλο εργασιών (πωλήσεις) έως και € 43 εκ. ή
  • Σύνολο ισολογισμού (μέγεθος) έως και € 50 εκ.

Αν ναι, τότε μιλάμε για μικρομεσαία επιχείρηση και ως ΜΜΕ, ανήκει σε κάποια υποκατηγορία: Είναι πολύ μικρή, μικρή ή μεσαία επιχείρηση. Οι υπόλοιπες επιχειρήσεις που είναι πάνω από τα όρια των ΜΜΕ είναι οι μεγάλες επιχειρήσεις.

Τι είναι η σύσταση και γιατί έγινε;

Οι ΜΜΕ αποτελούν το 99% όλων των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων με προφανές ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Για να προωθηθεί η περιφερειακή πολιτική της Ευρώπης σε όλη την έκτασή της, πρέπει όλες οι ΜΜΕ που λειτουργούν (περίπου 23 εκ.) στις χώρες-μέλη να αντιμετωπίζονται με ενιαία κριτήρια. Γι' αυτόν τον σκοπό η σύσταση 2003/361/ΕΚ (της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων) δίνει τον ορισμό για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ).

Η σύσταση αυτή αντικατέστησε την προηγούμενη (96/280/ΕΚ σύσταση), που ίσχυε από το 1996. Εγκρίθηκε στις 6 Μαΐου 2003 και έλαβε υπόψη της τα νέα δεδομένα και τις οικονομικές εξελίξεις από το 1996 και μετά. Τέθηκε σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2005. Ο Καν. (ΕΕ) 651/2014 της 17ης Ιουνίου 2014, με το παράρτημα Ι, την υιοθέτησε για τον ορισμό των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων στα θέματα των ευρωπαϊκών ενισχύσεων που ρυθμίζει.

Το βασικό κριτήριο για τον ορισμό των ΜΜΕ είναι ο αριθμός των απασχολούμενων ατόμων και έπειτα ο κύκλος εργασιών ή το σύνολο του ισολογισμού.

Τα παραπάνω κριτήρια, όπως ορίζονται στη σύσταση, θέτουν τα ανώτατα όρια. Κάθε κράτος-μέλος, είτε η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) ή το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤΕ) μπορούν να θεσπίσουν χαμηλότερα όρια ή να λαμβάνουν κάθε φορά υπόψη τους (υπό προϋποθέσεις) μόνο το κριτήριο των απασχολούμενων ατόμων για την εφαρμογή ορισμένων πολιτικών τους στις ενισχύσεις.

Ποιος είναι ο ορισμός της επιχείρησης;

Επιχείρηση θεωρείται κάθε μονάδα, ανεξάρτητα από τη νομική της μορφή, που ασκεί οικονομική δραστηριότητα. Ως τέτοιες νοούνται ιδίως οι μονάδες που ασκούν βιοτεχνική ή άλλη δραστηριότητα, ατομικά ή οικογενειακά, προσωπικές εταιρείες ή ενώσεις προσώπων που ασκούν τακτικά μια οικονομική δραστηριότητα. Επομένως, οι αυτοαπασχολούμενοι και οι ελεύθεροι επαγγελματίες στην Ελλάδα θεωρούνται επιχειρήσεις.

Πώς ορίζεται ο αριθμός των απασχολούμενων ατόμων; Τι είναι η ΕΜΕ;

Ο αριθμός των απασχολούμενων ατόμων μετριέται με την Ετήσια Μονάδα Εργασίας (ΕΜΕ). Κάθε ΕΜΕ αντιστοιχεί σε έναν εργαζομένο που εργάστηκε στην επιχείρηση ή για λογαριασμό της ένα ολόκληρο έτος με πλήρες ωράριο.

Οι ΕΜΕ υπολογίζονται επί όλου του προσωπικού πλήρους, μερικής και εποχικής απασχόλησης. Τα άτομα που δεν εργάστηκαν ολόκληρο το έτος, δηλαδή είτε οι εργαζόμενοι μερικής απασχόλησης, ανεξάρτητα από τη διάρκεια, είτε οι εργαζόμενοι σε εποχική βάση, αντιστοιχούν σε κλάσματα των ΕΜΕ.

Για τον αριθμό των ΕΜΕ λαμβάνονται υπόψη:

  • Οι μισθωτοί
  • Τα άτομα που εργάζονται για την επιχείρηση, έχουν σχέση εξάρτησης προς αυτήν και εξομοιούνται με μισθωτούς, με βάση το εθνικό δίκαιο
  • Οι ιδιοκτήτες επιχειρηματίες
  • Οι εταίροι που ασκούν τακτική δραστηριότητα εντός της επιχείρησης και προσπορίζονται οικονομικά πλεονεκτήματα από την επιχείρηση

Οι μαθητευόμενοι ή οι σπουδαστές που βρίσκονται σε επαγγελματική εκπαίδευση, στο πλαίσιο σύμβασης μαθητείας ή επαγγελματικής κατάρτισης, δεν συνυπολογίζονται στον αριθμό απασχολούμενων.

Η διάρκεια των αδειών μητρότητας ή των γονικών αδειών δεν συνυπολογίζεται στον χρόνο εργασίας.

Πώς υπολογίζουμε τα στοιχεία;

Οι ΜΜΕ είναι κινητήριος μοχλός για την ανάπτυξη των χωρών-μελών και συνεπώς της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η μέση ευρωπαϊκή ΜΜΕ έχει 6 απασχολούμενους. Αυτό όμως, δεν σημαίνει ότι όλες οι επιχειρήσεις με έξι απασχολούμενους έχουν σχεδόν την ίδια δύναμη και οικονομική ισχύ. Οι επιχειρήσεις που ανήκουν σ' έναν όμιλο, για παράδειγμα, υπερτερούν των ανεξάρτητων επιχειρήσεων, διότι εκμεταλλεύονται τις συνέργειες που δημιουργούνται σ' αυτόν. Για να αντιμετωπίζονται δίκαια όλες οι επιχειρήσεις, κρίθηκε απαραίτητο να θεσπιστούν επιπλέον κανόνες στον υπολογισμό των ορίων που θέτει η σύσταση.

Έτσι, όταν υπάρχει κάποιος δεσμός μεταξύ επιχειρήσεων, ανάλογα με τον βαθμό του, επιβάλλει να συνυπολογίσει κανείς στο μέτρημα των στοιχείων ποσοστό των ίδιων και από τις συνδεόμενες εταιρείες.

Ο βαθμός του δεσμού αυτού, επιβάλλει τη διάκριση μεταξύ των επιχειρήσεων με κριτήριο αν είναι ανεξάρτητες, αν υπάρχουν συμμετοχές που δεν συνεπάγονται θέσεις ελέγχου (συνεργαζόμενες επιχειρήσεις) ή αν είναι συνδεδεμένες με άλλες επιχειρήσεις.

Ανεξάρτητες επιχειρήσεις

Σε γενικές γραμμές ανεξάρτητες επιχειρήσεις είναι αυτές που είναι αυτόνομες ή έχουν εταιρικούς δεσμούς με άλλες επιχειρήσεις σε ποσοστό μικρότερο του 25%.

Πώς μπορούμε να βεβαιωθούμε αν μια επιχείρηση είναι ανεξάρτητη;

Για να απαντήσει κάποιος στο ερώτημα αυτό, πρέπει πρώτα απ' όλα να δει αν η εξεταζόμενη ανήκει στην κατηγορία των συνδεδεμένων επιχειρήσεων. Αν όχι, τότε ελέγχει μήπως ανήκει στην κατηγορία των συνεργαζόμενων επιχειρήσεων. Αν δεν βρει ούτε εκεί τη θέση της, σίγουρα πρόκειται για ανεξάρτητη επιχείρηση!

Συνδεδεμένες επιχειρήσεις

Συνδεδεμένη επιχείρηση είναι αυτή που είτε συμμετέχουμε ή ελέγχουμε είτε συμμετέχει στη δική μας ή την ελέγχει με ποσοστό άνω του 50%. Ειδικότερα, οι συνδεδεμένες επιχειρήσεις διέπονται από μία ή περισσότερες από τις παρακάτω σχέσεις:

  • Κατέχουν μόνες τους είτε μαζί με άλλες εταιρείες ή με business angels την πλειοψηφία (πάνω από το 50%) των δικαιωμάτων ψήφου μιας εταιρείας (πχ. αυτής που μας ενδιαφέρει)
  • Κατέχουν μετοχές ή εταιρικά μερίδια σε επιχείρηση και παράλληλα ελέγχουν μόνες τους την πλειοψηφία (πάνω από το 50%) των δικαιωμάτων ψήφου της, βάσει συμφωνίας που έχουν κάνει με μετόχους ή εταίρους της
  • Μπορούν να διορίζουν ή να παύουν την πλειοψηφία των οργάνων μιας επιχείρησης, τα οποία έχουν ρόλο διαχειριστικό, διοικητικό ή και εποπτικό (π.χ. Διοικητικό Συμβούλιο, διαχειριστές, όργανα ελέγχου κλπ.)
  • Μπορούν να ασκούν κυριαρχική επιρροή σε μια επιχείρηση, βάσει σύμβασης ή κάποιας ρήτρας στο καταστατικό της. Οι business angels που επενδύουν σε κάποια εταιρεία συνήθως δεν θεωρούνται ότι ασκούν κυριαρχική επιρροή σε αυτήν, εκτός αν υπεισέρχονται άμεσα ή έμμεσα στη διαχείρισή της με ενέργειες οι οποίες υπερβαίνουν την εξουσία που τους δίνει η ιδιότητά τους ως μέτοχοι

Οι επιχειρήσεις που διατηρούν μια από τις εν λόγω σχέσεις μέσω ενός φυσικού προσώπου ή ομάδας φυσικών προσώπων, που ενεργούν από κοινού, θεωρούνται επίσης συνδεδεμένες επιχειρήσεις καθόσον ασκούν το σύνολο ή τμήμα των δραστηριοτήτων τους στην ίδια αγορά ή σε όμορες αγορές. Ως όμορη αγορά θεωρείται η αγορά ενός προϊόντος ή υπηρεσίας που βρίσκεται αμέσως ανάντη ή κατάντη της σχετικής αγοράς.

Οι επιχειρήσεις που συνδέονται με δικαιόχρηση (franchising) δεν είναι κατ’ ανάγκη συνδεδεμένες. Αν η σύμβαση δικαιόχρησης που έχουν υπογράψει ορίζει κάποια από τις παραπάνω σχέσεις τότε μόνο θεωρούνται συνδεδεμένες.

Τυπικό παράδειγμα συνδεδεμένων επιχειρήσεων είναι μητρική και οι θυγατρικές επιχειρήσεις.

Συνεργαζόμενες επιχειρήσεις

Όταν δύο επιχειρήσεις δεν χαρακτηρίζονται ως συνδεδεμένες, αν η μία μόνη της ή από κοινού με άλλες επιχειρήσεις κατέχουν το 25% ή και περισσότερο (έως 50%) του κεφαλαίου ή των δικαιωμάτων ψήφου άλλης επιχείρησης, τότε αυτές θεωρούνται συνεργαζόμενες.

Εξαίρεση στο παραπάνω κριτήριο υπάρχει, όταν οι κατέχουσες τη συμμετοχή επιχειρήσεις είναι κάποιες από τις παρακάτω και με την προϋπόθεση ότι αυτές μόνες τους ή από κοινού δεν θεωρούνται συνδεδεμένες με την επιχείρηση στην οποία συμμετέχουν:

  • Δημόσιες εταιρείες συμμετοχών, εταιρείες επιχειρηματικού κεφαλαίου, φυσικά πρόσωπα ή ομάδες φυσικών προσώπων, που ασκούν συστηματικά δραστηριότητες σε επενδύσεις επιχειρηματικού κινδύνου («business angels») και επενδύουν ίδια κεφάλαια σε μη εισηγμένες στο χρηματιστήριο επιχειρήσεις, εφόσον το σύνολο της επένδυσης σε μια ίδια επιχείρηση δεν υπερβαίνει το € 1.250.000. Έτσι διευκολύνεται η πρόσβαση των ΜΜΕ στη χρηματοδότηση με ίδια κεφάλαια, αφού παρέχεται ευνοϊκή μεταχείριση στις παραπάνω κατηγορίες επενδυτών
  • Πανεπιστήμια ή ερευνητικά κέντρα μη κερδοσκοπικού σκοπού. Η συνεργασία τους με ΜΜΕ κάνει ισχυρότερη την επιχείρηση, αφού της ανοίγει δίαυλο στην έρευνα και την τεχνολογία, με απώτερο σκοπό την εφαρμογή της καινοτομίας στην παραγωγή
  • Θεσμικοί επενδυτές, συμπεριλαμβανομένων των ταμείων περιφερειακής ανάπτυξης. Με τον τρόπο αυτόν ενισχύεται η δυνατότητα πρόσβασης των ΜΜΕ σε κεφάλαια. Δεν υπάρχει επίσημος ορισμός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τους θεσμικούς επενδυτές. Πρόκειται για επενδυτές που διαχειρίζονται μεγάλο όγκο χρεoγράφων για λογαριασμό μεγάλου αριθμού μεμονωμένων επενδυτών και οι οποίοι δεν έχουν ανάμειξη στη διαχείριση των επιχειρήσεων στις οποίες επενδύουν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα αμοιβαία κεφάλαια
  • Αυτόνομες τοπικές Αρχές με ετήσιο προϋπολογισμό μικρότερο από € 10 εκ και λιγότερο από 5.000 κατοίκους

Στις παραπάνω περιπτώσεις, οι επιχειρήσεις μπορούν να θεωρηθούν ανεξάρτητες και όχι συνεργαζόμενες.

Ποιοι λογαριασμοί λαμβάνονται υπόψη και πώς; Τα δημοσιευμένα στοιχεία.

Εκτός του αριθμού των απασχολούμενων, ο κύκλος εργασιών ή το σύνολο του ισολογισμού είναι τα στοιχεία που εξετάζουμε επιπλέον για να διαπιστώσουμε αν μια επιχείρηση χαρακτηρίζεται ως ΜΜΕ.

Η δυνατότητα επιλογής μόνο ενός από τα δύο αυτά κριτήρια δίνεται επειδή ο κύκλος εργασιών μιας επιχείρησης συναρτάται και με τον κλάδο στον οποίον δραστηριοποιείται και θα μπορούσε να παράξει λανθασμένες εκτιμήσεις συγκρινόμενος μόνος αυτός μεταξύ επιχειρήσεων. Για παράδειγμα, μια επιχείρηση στο εμπόριο συχνά έχει μεγαλύτερο κύκλο εργασιών από μια επιχείρηση στη μεταποίηση. Από την άλλη μεριά, το σύνολο του ισολογισμού (Ενεργητικό) είναι ένα μέγεθος της ισχύος μιας επιχείρησης προϊόντος του χρόνου, επομένως αποτελεί συγκρίσιμο στοιχείο για τον ορισμό των ΜΜΕ.

Τα στοιχεία αυτά λαμβάνονται από εκείνα που αφορούν την τελευταία κλεισμένη διαχειριστική χρήση και υπολογίζονται σε ετήσια βάση. Λαμβάνονται υπόψη κατά την ημερομηνία κλεισίματος των λογαριασμών.

Στην περίπτωση νεοσύστατων επιχειρήσεων, οι λογαριασμοί των οποίων δεν έχουν κλείσει ακόμη, τα στοιχεία που λαμβάνονται υπόψη πρέπει να προκύπτουν από αξιόπιστες εκτιμήσεις που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια του οικονομικού έτους.

Όταν κατά την ημερομηνία κλεισίματος των λογαριασμών και σε ετήσια βάση, μια επιχείρηση βρίσκεται πάνω ή κάτω από τα όρια σχετικά με τον αριθμό απασχολούμενων ή τον κύκλο εργασιών ή το σύνολο του ισολογισμού, όπως αυτά προσδιορίζονται για κάθε κατηγορία επιχείρησης, η κατάσταση αυτή έχει ως αποτέλεσμα την απόκτηση ή την απώλεια της ιδιότητας της μεσαίας, μικρής ή πολύ μικρής επιχείρησης μόνον στην περίπτωση που το φαινόμενο επαναληφθεί επί δύο διαδοχικά οικονομικά έτη.

Τα στοιχεία των ανεξάρτητων επιχειρήσεων

Στην περίπτωση των ανεξάρτητων επιχειρήσεων τα στοιχεία, συμπεριλαμβανομένου του αριθμού απασχολούμενων, αντλούνται από τους λογαριασμούς των επιχειρήσεων αυτών.

Τα στοιχεία των συνδεδεμένων και συνεργαζόμενων επιχειρήσεων

Στην περίπτωση συνεργαζόμενων και συνδεδεμένων επιχειρήσεων ο καθορισμός των στοιχείων, συμπεριλαμβανομένου του αριθμού απασχολούμενων, γίνεται με βάση τους λογαριασμούς και τα στοιχεία της επιχείρησης που μας ενδιαφέρει ή τους ενοποιημένους λογαριασμούς των επιχειρήσεων στους οποίους περιλαμβάνεται και η επιχείρηση που μας ενδιαφέρει.

Στην Ελλάδα οι συνδεδεμένες επιχειρήσεις καταρτίζουν ενοποιημένους λογαριασμούς ή συμπεριλαμβάνονται σε ενοποιημένους λογαριασμούς άλλης επιχείρησης.

Οι αριθμητικοί κανόνες για τον καθορισμό των στοιχείων στις περιπτώσεις συνδεδεμένων και συνεργαζόμενων επιχειρήσεων καταγράφονται αναλυτικά στη σύσταση.

Θέλω περισσότερες πληροφορίες

Ο κύκλος εργασιών

Ο κύκλος εργασιών είναι οι πωλήσεις που έκανε η επιχείρηση σε ετήσια βάση.

Το ύψος του κύκλου εργασιών υπολογίζεται μετά τις εκπτώσεις επί των πωλήσεων, χωρίς τον φόρο προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) και χωρίς άλλους έμμεσους δασμούς.

Η έννοια του κύκλου εργασιών περιλαμβάνει τις πωλήσεις μόνο από τις συνήθεις δραστηριότητες της επιχείρησης.

Συνεπώς, δεν περιλαμβάνονται στον κύκλο εργασιών επιχορηγήσεις, ασυνήθη έσοδα, όπως αυτά από συναλλαγματικές διαφορές, πωλήσεις παγίων ή επενδύσεων, αλλά και άλλοι φόροι, τέλη και δικαιώματα που εισπράττονται υπέρ τρίτων. Εννοείται ότι δεν εμπίπτουν στην έννοια του εσόδου η αξία των αυτοπαραδόσεων και τα έσοδα που πραγματοποιούνται για λογαριασμό τρίτου.

Το σύνολο του ισολογισμού

Το σύνολο του ισολογισμού είναι το Ενεργητικό της επιχείρησης στο τέλος του έτους. Αντικατοπτρίζει τον πλούτο της και δείχνει πώς αυτός έχει διαρθρωθεί.

Ποιες είναι τελικώς οι ΜΜΕ;

Το βασικό κριτήριο για να θεωρηθεί μια επιχείρηση ως ΜΜΕ είναι ο αριθμός των απασχολούμενων. Αυτός πρέπει να είναι μικρότερος από 250 ΕΜΕ. Μόνο αν πληρούται το κριτήριο αυτό εξετάζουμε τα υπόλοιπα.

Έπειτα ανατρέχουμε στα δημοσιευμένα στοιχεία για να εξετάσουμε αν ο ετήσιος κύκλος εργασιών της ή το σύνολο του ισολογισμού της δεν υπερβαίνουν κάποια όρια. Αν ο κύκλος εργασιών δεν υπερβαίνει τα € 50 εκ. ή το σύνολο του ετήσιου ισολογισμού δεν υπερβαίνει τα € 43 εκ. η επιχείρηση είναι ΜΜΕ.

Αν μια επιχείρηση θεωρείται ΜΜΕ, ελέγχουμε αν ανήκει στην κατηγορία των πολύ μικρών ή μικρών επιχειρήσεων.

Κατηγορία επιχείρησης Αριθμός απασχολούμενων (ΕΜΕ)

Ετήσιος κύκλος εργασιών

Σύνολο ετήσιου ισολογισμού

Πολύ μικρή κάτω από 10 κάτω από € 2 εκ. έως και € 2 εκ.
Μικρή κάτω από 50 έως και € 10 εκ. έως και € 10 εκ.
Μεσαία κάτω από 250 έως και € 50 εκ. έως και € 43 εκ.

Θα ήταν άδικο να θεωρούνταν ΜΜΕ οι επιχειρήσεις στις οποίες συμμετέχει το Δημόσιο και χάριν αυτού έχουν μεγαλύτερη ή ευκολότερη πρόσβαση σε κεφάλαια. Επιπλέον, μερικές φορές είναι δύσκολος ο υπολογισμός των απασχολούμενων στον τομέα του Δημοσίου. Οι φορείς που αναφέρονται στις συνεργαζόμενες επιχειρήσεις (πχ. πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, αυτόνομες τοπικές Αρχές) δεν συμπεριλαμβάνονται στην έννοια των δημόσιων οργανισμών ή δημόσιων φορέων. Σε κάθε περίπτωση, μια επιχείρηση δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ΜΜΕ όταν το 25% και πάνω του κεφαλαίου ή των δικαιωμάτων ψήφου της ελέγχεται άμεσα ή έμμεσα από έναν ή περισσότερους δημόσιους οργανισμούς ή δημόσιους φορείς, μεμονωμένα ή από κοινού.

Ποια είναι η «μεγάλη επιχείρηση»;

Μεγάλες είναι οι επιχειρήσεις που δεν ανήκουν στην κατηγορία των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ).

Πολύ μικρή, μικρή ή μεσαία επιχείρηση;

Οι ΜΜΕ έχουν διαβαθμίσεις. Ορίζονται τα ανώτατα όρια για κάθε μία από αυτές ως εξής:

Πολύ μικρή επιχείρηση

Στην κατηγορία των ΜΜΕ είναι η επιχείρηση η οποία απασχολεί λιγότερους από δέκα εργαζόμενους (ΕΜΕ) και της οποίας ο ετήσιος κύκλος εργασιών ή το σύνολο του ετήσιου ισολογισμού δεν υπερβαίνει τα € 2 εκ.

Μικρή επιχείρηση

Στην κατηγορία των ΜΜΕ είναι η επιχείρηση η οποία απασχολεί λιγότερους από 50 εργαζομένους (ΕΜΕ) και της οποίας ο ετήσιος κύκλος εργασιών ή το σύνολο του ετήσιου ισολογισμού δεν υπερβαίνει τα € 10 εκ. Αν ισχύει αυτό, ελέγχουμε μήπως η επιχείρηση ανήκει στην κατηγορία των πολύ μικρών επιχειρήσεων.

Μεσαία επιχείρηση

Μεσαίες θεωρούνται οι επιχειρήσεις που πληρούν τα κριτήρια των ΜΜΕ ενώ παράλληλα δεν πληρούν τα κριτήρια των πολύ μικρών και μικρών επιχειρήσεων.